مقایسه ضوابط آیین نامه های ACI 318-19 و ACI 318-25


aci-2025


1- مقدمه کوپلر میلگرد
کوپلر میلگرد یا وصله های مکانیکی  از اجزای بسیار کلیدی و حائز اهمیت در سازه های بتنی می باشند که برای اتصال آرماتورها به یکدیگر استفاده می شوند. این اتصالات انواع مختلفی دارند اما رایج ترین کاربرد آنها جایگزینی وصله پوششی یا اورلب در سازه می باشد.
کوپلر
عملکرد این اتصالات در سازه هایی که تحت بارهای شدید لرزه ای هستند، بسیار حائز اهمیت است. در مناطق لرزه خیز این کوپلرها باید قادر باشند تا کرنش های غیرالاستیک و بارگذاری های لرزه ای را تحمل کنند تا بتوانند از فروپاشی سازه و شکست اتصالات جلوگیری کنند. با توجه به این اهمیت آیین نامه ACI318 الزامات سخت گیرانه ای برای کوپلرها تدوین کرده است.

2- هدف و ساختار مقاله کوپلر

هدف این مقاله، معرفی کوپلر لرزه ای که در آیین نامه ACI 318-25 در رده های G و S طبقه بندی شده است. همچنین این کوپلرها با کوپلرهای معرفی شده در آیین نامه ACI 318-19 مقایسه خواهند شد.
این مطالعه به بررسی ویژگی های، الزامات تست و ضوابط کوپلرهای لرزه ای می پردازد و تفاوت آن با کوپلرهای ACI 318-19 را تحلیل می کند.
در بخش دوم ضوابط و مقررات کوپلرهای ویرایش قبل آیین نامه را مرور می کند و پس از معرفی انواع کوپلرهای لرزه ای و غیر لرزه ای در آیین نامه جدید در بخش سوم، در بخش چهارم به مقایسه این کوپلر ها می پردازد و در بخش انتهایی نتایج را مطرح می کند.

1-2 مروری بر اتصالات مکانیکی در ACI 318-19

آیین نامه ACI 318-19 در دو بخش به طور خاص به معرفی و اعلام ضوابط وصله های مکانیکی می پردازد. بخش اول در فصل 18 که ضوابط لرزه ای در سازه را معرفی می کند و الزامات استفاده از کوپلر ها را در سازه هایی که بار لرزه ای در طراحی آنها لحاظ می شود بیان می کند و در بخش بعدی در فصل 25 که منحصرا ضوابط مربوط به آرماتورگذاری مطرح می شود، انواع مختلف وصله های مکانیکی معرفی می گردند. برای درک بهتر ابتدا ضوابط فصل 25 را بیان می کنیم.
بر اساس بند 25.5.7، کوپلرهای میلگرد برای میلگردهای آجدار در کشش و فشار باید نیرویی معادل با 1.25fy میلگرد را تحمل کنند.
25.5.7.1
A mechanical or welded splice shall develop in tension or compression, as required, at least 1.25fy of the bar.
در بخش تفسیر این بند تاکید شده است که برای اجتناب از زوال ترد و همچنین رعایت اقتصاد 25 درصد بیشتر از مقدار تنش تسلیم در نظر گرفته شده است.
R25.5.7.1
To ensure sufficient strength in splices so that yielding can be achieved in a member and thus brittle failure avoided, the 25 percent increase above the specified yield strength was selected as both an adequate minimum for safety and a practicable maximum for economy.
 
در بند 25.5.7.3 نیز مشخص شده است که در شرایط معمول، هنگام استفاده از وصله  های مکانیکی در شبکه آرماتور نیازی به استفاده این وصله ها به صورت یکی در میان و با فاصله در ستون نیست.
25.5.7.3
Mechanical or welded splices need not be stag­gered except as required by 25.5.7.4.
در فصل 18 و بر اساس بند 18.2.7.1 وصله های مکانیکی به دو کلاس مختلف تقسیم بندی می شوند.
  • وصله های مکانیکی که شرایط بند 5.7.1 را تامین می کنند
  • وصله های مکانیکی که علاوه بر الزامات بند 5.7.1 توانایی تحمل بار تا حد مقاومت کششی میلگرد را دارا هستند.
18.2.7.1
Mechanical splices shall be classified as (a) or (b):
(a)
Type 1 – Mechanical splice conforming to 25.5.7
(b)
Type 2 – Mechanical splice conforming to 25.5.7 and capable of developing the specified tensile strength of the spliced bars
 
در بند بعد تاکید می شود که به جز زمانی که کوپلر های تیپ 2 با میلگردهای رده 420 (A3) استفاده می شوند، اتصالات مکانیکی در قسمت هایی از سازه که امکان رسیدن میلگردها به تنش تسلیم وجود دارد، مجاز به استفاده نیستند.
18.2.7.2
Except for Type 2 mechanical splices on Grade 420 reinforcement, mechanical splices shall not be located within a distance equal to twice the member depth from the column or beam face for special moment frames or from critical sections where yielding of the reinforcement is likely to occur as a result of lateral displacements beyond the linear range of behavior. Type 2 mechanical splices on Grade 420 reinforcement shall be permitted at any location, except as noted in 18.9.2.1(c).
 
به بیان دیگر در سازه های معمولی که از میلگرد A3 رایج در بازار استفاده می شود، کوپلرهای تیپ 2 در هر جا از سازه حتی در درون چشمه اتصال، مجاز به استفاده هستند.
 
سایر ضوابط مربوط به وصله های مکانیکی در آیین نامه ACI 318-19 در مقاله ای مجزا به صورت کامل و جامع مطرح شده است.
لازم به ذکر است که مبحث نهم مقررات ملی ایران ویرایش 99، که در حال حاضر مرجع عموم مهندسین کشور برای طراحی سازه های بتنی است، ترجمه آیین نامه ACI 318-19 است و تمامی بندهای ذکر شده در این آیین نامه نیز وجود دارد.


2-2 الزامات تست و عملکرد  کوپلر لرزه ای

آیین نامه ACI 318-19 تست های کششی و فشاری را برای ارزیابی کوپلرها و دسته بندی آنها الزامی کرده است. همان گونه که عنوان شد، کوپلرهای تیپ 1 باید  1.25fy ­در کشش و فشار، و کوپلرهای تیپ 2 باید علاوه بر آن، مقاومت کششی میلگرد را تامین کنند. با این حال در این آیین نامه تست های چرخه ای الزامی نشده است و معیارهای مشخصی نیز برای کنترل لغزش ارائه نشده است. در واقع این نسخه از آیین نامه برای ارزیابی عملکرد کوپلرها تحت بار زلزله راهکاری ارائه نمی دهد.


3 کوپلر و اتصالات مکانیکی در آیین نامه
ACI 318-25

حال به بررسی قوانین مربوط به وصله های مکانیکی در آیین نامه ACI 318-25 می پردازیم که ضوابط مربوط به کوپلر و وصله های مکانیکی در آن تغییر جدی داشته است و با دسته بندی جدیدی از اتصال مکانیکی در این آیین نامه آشنا می شویم:
بند 25.5.7.1 در آیین نامه ACI 318-25 به این صورت اصلاح شده است:
25.5.7.2
Mechanical splices shall be classified as Class L, Class G, or Class S in accordance with the requirements of Table 25.5.7.2, with associated prequalification testing requirements specified in 25.5.7.6. Use of mechanical splices shall be in accordance with (a) and (b):
(a)
Class L mechanical splices shall not be permitted for use in locations where yielding of reinforcement is expected under applicable load combinations of 5.3
(b)
Class L mechanical splices shall not be permitted for splicing the following reinforcement:
(i)
integrity reinforcement
(ii)
reinforcement in regions where moment redistribution has been applied in design
(iii)
reinforcement in regions where moments are determined using the simplified method of analysis of 6.5
(iv)
reinforcement in regions where moments are determined using the direct design method
 
 
 
کوپلر لزره ای

بر اساس این بند از آیین نامه ACI 318-25 کوپلر ها دیگر به دو دسته تیپ 1 و تیپ 2 تقسیم بندی نمی شوند و دسته بندی آنها به سه دسته L، Gو Sتغییر کرده است. کوپلر های دسته L (Limited) کوپلرهایی هستند که توانایی تحمل بار تا رسیدن به تنش نهایی (f­u) را داشته باشند. وصله های مکانیکی دسته G (General) ، کوپلرهایی هستند که علاوه بر داشتن ویژگی کوپلرهای دسته L ، حداقل ظرفیت کرنشی 2 درصدی دارند و در برابر 20 سیکل بارگذاری چرخه ای الاستیک هم تاب آوری دارند علاوه بر اینکه بعد از بارگذاری الاستیک نهایت مقدار لغزش پسماند در این دسته از وصله های مکانیکی نباید بیشتر از 016/0 اینچ یا 4/0 میلی متر باشد. آخرین دسته کوپلرها در آیین نامه ACI 318-25 کوپلر های دسته S (Special) هستند. این دسته از کوپلرها با کوپلرهای دسته G در دو مورد تفاوت دارند: 1) بعد از تست ظرفیت کششی اتصال، حداقل ظرفیت کرنشی این دسته از کوپلرها 6 درصد باید باشد. 2) علاوه بر تست های انجام شده برای کوپلرهای دسته G این نوع از وصله های مکانیکی باید در برابر 30 سیکل بارگذاری چرخه ای غیر الاستیک نیز تاب آوری داشته باشند.

بر اساس بند 18.2.7.2 می توان کوپلرها را از منظر آیین نامه ACI 318-25 به دو دسته "کوپلر لرزه ای" و "کوپلر غیر لرزه ای" تقسیم کرد. کوپلرهای غیر لرزه ای، کوپلرهایی هستند که موفق به تامین الزامات آزمایش های لرزه ای الاستیک و غیر الاستیک نمی شوند و در دسته L جای می گیرند. در مقابل کوپلرهای لرزه ای، به آن دسته از کوپلرها اطلاق می شود که تحت آزمایش های لرزه ای قرار می گیرند و موفق به تامین الزامات این بخش از آیین نامه می شوند. این کوپلرها خود به دو دسته G و S تقسیم بندی می شوند.
 

کاربردها و محدودیت ها کوپلر لرزه ای

 با توجه به دسته بندی انجام شده در جدول، مشاهده می شود که کوپلر تیپ 1 که در آیین نامه ACI 318-19 معرفی شده بود و به طور معمول اجازه استفاده در نقاط مختلف سازه را داشت، در آیین نامه جدید جز هیچ کدام از دسته بندی ها لحاظ نشده است و مورد تایید آیین نامه نیست. حتی کوپلرهای تیپ 2 که در آیین نامه ACI 318-19 دارای معافیت هایی در بکارگیری بودند و در هر قسمت از سازه (به شرط آنکه میلگرد A3 باشد) قابل استفاده بودند، در آیین نامه ACI 318-25 به دسته L (Limited) تغییر نام دادند و با محدودیت های شدیدی مواجه شده و علاوه بر اینکه به کار بردن آن ها در قسمت هایی از سازه که امکان رسیدن به تنش تسلیم در میلگردها وجود دارد ممنوع است، در قسمت های i تا iv این بند از آیین نامه، استفاده از این نوع کوپلر را در بعضی از اعضا به طور کلی مجاز ندانسته است. با توجه به تفسیری که در آیین نامه جدید برای این بند از آیین نامه نوشته شده است، استفاده از کوپلر نوع L در میلگردهایی مجاز است که در آنها احتمال رسیدن به تنش تسلیم در محل وصله مکانیکی وجود نداشته باشد. کوپلرهای دسته G برای کاربردهایی طراحی شده اند که امکان وقوع تنش تسلیم در میلگرد وجود داشته باشد اما بارگذاری غیر الاستیک قابل توجه انتظار نمی رود. و در مقابل اتصالات مکانیکی کلاس S برای کاربردهایی در نظر گرفته شده ‌اند که در آن ‌ها وقوع کرنش غیر الاستیک قابل توجه در محل اتصال مکانیکی، چه به صورت یکنواخت و چه به صورت چرخه ای (مانند اتفاقی که در زلزله رخ می دهد) محتمل است. این دسته از کوپلرها اجازه استفاده در تمامی نقاط سازه را دارند و برای استفاده از آنها هیچ گونه محدودیتی وجود ندارد.
محدودیت های اجرایی استفاده از کوپلرهای لرزه ای در ساختمان ها مقاوم در برابر زلزله در بند 18.2.7.2 به این صورت بیان شده است:
 
 
18.2.7.2
Mechanical splices shall satisfy (a) through (d):
(a) Mechanical splices shall be Class G or Class S.
(b) Class S mechanical splices shall be permitted at any location, except as noted in 18.9.2.1(c).
(c) Class G mechanical splices in special moment frames are prohibited within joints, within a distance equal to twice the member depth from the column or beam face for special moment frames, and within a distance equal to twice the member depth from critical sections where yielding of the reinforcement is likely to occur as a result of lateral displacements beyond the linear range of behavior.
 
(d)Class G mechanical splices in special structural walls are prohibited where lap splices of longitudinal reinforcement in boundary regions are prohibited by 18.10.2.3(c), within coupling beams, and within a distance equal to twice the member depth from critical sections where yielding of the reinforcement is likely to occur as a result of lateral displacements beyond the linear range of behavior.
 
این بند آیین نامه ACI 318-25 در مورد استفاده از کوپلرهای لرزه ای در سازه های بتنی با قاب خمشی ویژه است. بر اساس این بند، در قاب های ویژه صرفا از کوپلرهای لرزه ای (کلاس G و S) می توان استفاده کرد. همچنین در این قاب ها استفاده از کوپلرهای کلاس G با محدودیت روبه رو است. بر اساس قسمت های c و d استفاده از کوپلر های کلاس G در محل اتصال تیر به ستون، فاصله دو برابر عمق مقطع در تیر یا ستون و در فاصله دو برابر عمق مقطع از نقطه بحرانی که احتمال ایجاد تنش تسلیم در میلگردها وجود دارد، مجاز نمی باشد. اما بر اساس قسمت b در همین بند استفاده از کوپلرهای کلاس S در هر قسمت از سازه، حتی در قاب های خمشی ویژه مجاز است.
در بخش تفسیر این بند از آیین نامه به نکته ای اشاره شده است که بسیار مهم است:

 R.18.2.7.2
Regarding the use of Class L mechanical splices in ordinary and intermediate moment frames and structural walls, including coupling beams, the requirements of 25.5.7.1(a) preclude the use of Class L mechanical splices in yielding regions of these systems, resulting in location restrictions similar to those of 18.2.7.2(c) and (d).
....
 
بر اساس این توضیحات و بنا بر بند 25.5.7.1(a) که استفاده از کوپلرهای غیر لرزه ای (کلاس L) را در قسمت هایی از سازه که احتمال رسیدن میلگردها به تنش تسلیم وجود دارد را ممنوع می کند، بکارگیری کوپلرهای غیر لرزه ای فقط در قاب های خمشی معمولی و متوسط و با رعایت ضوابط مشابه قسمت c و d مجاز است. به بیان دیگر کوپلرهای کلاس L فقط می توانند در قابهای خمشی معمولی و متوسط استفاده شوند و برای استفاده از آنها نیاز است که محل بکارگیری آنها این شرایط را دارا باشد: 1- در محل اتصال تیر به ستون (چشمه اتصال) نباشد 2- به اندازه 2 برابر عمق مقطع از سطح تیر یا ستون فاصله داشته باشد. 3- به اندازه دو برابر عمق مقطع از ناحیه بحرانی، که در آن احتمال رسیدن میلگردها به تنش تسلیم وجود دارد، فاصله داشته باشد.


4  مقایسه تطبیقی بین کوپلر لرزه‌ای در
ACI 318-25 و کوپلر در ACI 318-19

1-4 مقایسه طبقه بندی  کوپلر استاندارد و کوپلر لرزه ای

در آیین نامه ACI 318-19 کوپلرها به دو دسته Type 1 و Type 2 تقسیم می شدند در حالی که در ACI 318-25 کوپلر ها به سه کلاس G, L و S تقسیم می شوند که کلاس L کوپلر غیر لرزه ای و کلاس های G و S، با الزامات کرنش و  بارگذاری چرخه ای، کوپلر های لرزه ای هستند.

2-4 مقایسه الزامات تست و عملکرد کوپلر لرزه ای

ACI 318-19 تست های چرخه ای و الزامات کنترل کرنش را الزامی نکرده بود، اما ACI 318-25 تست های چرخه ای الاستیک و غیر الاستیک را برای کوپلرهای لرزه ای الزامی کرده است. به عنوان مثال کوپلر های کلاس S باید 20 مرحله بارگذاری چرخه ای الاستیک و 30 مرحله بارگذاری چرخه ای غیر الاستیک را تحمل کنند که معیاری برای ارزیابی عملکرد تحت زلزله است. همچنین معیارهای کرنش کششی و کنترل لغزش در ACI 318-25 معرفی شده اند که پیش از این در ACI 318-19 وجود نداشتند.

3-4 مقایسه کاربرد ها و محدودیت ها کوپلر لرزه ای

ACI 318-19 استفاده از کوپلرهای Type1 را در مناطق تسلیم میلگردها ممنوع کرده بود در حالی که کوپلرهای Type 2 در هر قسمت از سازه اجازه استفاده داشتند، اما الزامات لرزه ای مشخصی نداشتند. در آیین نامه ACI 318-25 محدودیت ها دقیق تر شده اند: کوپلر های Type 2 در آیین نامه ACI 318-25 به دسته کوپلرهای کلاس L منتقل شده اند و با توجه به الزامات لرزه ای شامل بیشترین حد محدودیت شده اند. کوپلرهای دسته L فقط در قابهای خمشی معمولی و متوسط اجازه استفاده دارند و محل قرارگیری آنها در اعضا نیز شامل محدودیت شده است.
تنها کوپلرهایی که در قابهای خمشی ویژه قابلیت استفاده دارند، کوپلرهای کلاس G و S هستند که جز کوپلرهای لرزه ای هستند. کوپلرهای کلاس S هیچ محدودیتی برای استفاده ندارند و در هر نوع سازه و در هر قسمت و هر عضو از سازه مجاز به استفاده هستند. دسته دوم کوپلرهای لرزه ای (کوپلرهای کلاس G) در تمامی انواع سازه اجازه استفاده دارند اما محل قرارگیری آنها در سازه با محدودیت هایی رو به رو است و در هر قسمت از سازه اجازه استفاده ندارند.

5- نتیجه گیری

با توجه به تغییرات اعمال شده در ACI 318-25 نسبت به ACI 318-19 ، استفاده از کوپلرهای لرزه ای در مناطق لرزه خیز، ایمنی سازه ها به طور قابل توجهی بهبود می یابد. با توجه به اینکه این کوپلرها می توانند کرنش زیادی را تحمل کنند از شکست زود هنگام آرماتورها در هنگام زلزله جلوگیری می شود.
البته استفاده از این وصله ها به دلیل الزامات تست و عملکرد بالاتر، هزینه های بیشتری در پروژه ایجاد می کند که این هزینه اضافی با افزایش ایمنی و دوام سازه جبران می شود. همچنین طبقه بندی جدید به مهندسان این اجازه را می دهد تا در قاب های غیر لرزه ای یا در اعضایی که احتمال تسلیم آرماتورها در آنها وجود ندارد، از وصله های مکانیکی مناسب و ارزان تر استفاده کنند و از هزینه های غیر ضروری جلوگیری کنند.
به طور کلی مقایسه دو آیین نامه ACI 318-25 و ACI 318-19 نشان داد که نسخه جدید با معرفی طبقه بندی Class L،  Class G و Class S و همچنین الزامات تست دقیق تر و محدودیت های مشخص تر رویکردی جامع تر برای استفاده از وصله های مکانیکی در سازه ها ارائه داده است که به بهبود عملکرد سازه ها در مناطق لرزه خیز خواهد انجامید.
در ایران تنها شرکتی که تا تاریخ نوشتن این مقاله، محصولات آن توانسته اند آزمایشات لازم برای استاندارد ISO -15835 را که بسیار به الزامات آیین نامه ACI-318-25 شبیه است را با موفقیت پشت سر بگذارد، شرکت Save coupler است. تغییری که در پروسه تولید این شرکت نسبت به پروسه مرسوم برای تولید کوپلرهای ساختمانی ایجاد شده است، سبب شده که مقاومت محصولات این شرکت نسبت به محصول مشابه در شرکتهای دیگر بیشتر بوده و بتواند الزامات ISO-15835 را برآورده سازد. لازم به ذکر است که شرکت صنایع ساختمان سپهر نماینده رسمی شرکت SAVE coupler می باشد و می توانید این محصولات را از کوپلر سپهر نیز خریداری نمایید.

 مراجع کوپلر لرزه ای
ACI 318-19: Building Code Requirements for Structural Concrete, American Concrete Institute, 2019
ACI 318-25: Building Code Requirements for Structural Concrete, American Concrete Institute, 2025

دیدگاه شما چیست؟

* {{ errors[0] }}
{{ errors[0] }}
* {{ errors[0] }}

می‌خوای زودتر از بقیه از تخفیف‌ها باخبر بشی؟

(پس از تایید لطفا از گوشه بالای مرورگر گزینه Allow را انتخاب کنید)

کانال بله روبیکا